50 ವರ್ಷಗಳ ‘ಮಂಥನ್’: ಐದು ಲಕ್ಷ ರೈತರ ಕನಸು, ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್‌ರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿನಿಮಾ

1976ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಈ ವರ್ಷ 50 ವರ್ಷಗಳು ಪೂರೈಸಿದೆ. ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಮಂಥನ್’ (Manthan) ಸಿನಿಮಾ, ಐದು ಲಕ್ಷ ರೈತರ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ, ದೇಶದ ಮೊದಲ ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ದಶಕಗಳ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ, ‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ, ರೈತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸೋಣ1.

ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ನಾಂದಿ: ಐದು ಲಕ್ಷ ರೈತರ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ಲಕ್ಷ ಗುಜರಾತ್ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘದ ರೈತರು ತಲಾ 2 ರೂ. ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು 10 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಸಿನಿಮಾ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು1.

ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಥೆ: ಹಾಲು ಸಹಕಾರಿ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ

‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರದ ಕಥೆ ಭಾರತದ ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿ (White Revolution) ಅಥವಾ ಹಾಲು ಸಹಕಾರಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಡಾ. ವರ್ಗೀಸ್ ಕುರಿಯನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘಟನೆ, ರೈತರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಾ. ಮೋಹನ್ ರಾವ್ (ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್) ಎಂಬ ಯುವ ಪಶುವೈದ್ಯ, ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತರಿಗೆ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ರಾಜಕೀಯ, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರವು ಆಳವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ1.

ಕನ್ನಡಿಗರ ಕಲರವ: ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಮತ್ತು ಅನಂತ್ ನಾಗ್

‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ದಿಗ್ಗಜ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಮತ್ತು ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವರು ಡಾ. ಮೋಹನ್ ರಾವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರು ಚಂದ್ರವರ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ, ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟಿಲ್, ಅಮರೀಶ್ ಪುರಿ, ಕುಲಭೂಷಣ್ ಖರ್ಬಂದ ಮುಂತಾದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜಯ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ (ಕಥೆ), ಕೈಫಿ ಅಜ್ಮಿ (ಸಂಭಾಷಣೆ), ವನ್ರಾಜ್ ಭಾಟಿಯಾ (ಸಂಗೀತ), ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿ (ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ) ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದೆ1.

ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ರೈತರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಿನಿಮಾ

ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ, ನಿರ್ಮಾಪಕರೇ ಆಗಿದ್ದ ರೈತರು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. “ನಾವು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಿನಿಮಾ” ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಯೋಗ, ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು1.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆ

‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರವು 1976ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ “ಮೇರೋ ಗಾಂವ್ ಕಥಾ ಪರೇ” ಹಾಡಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಸಾಗರ್ ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, 77ನೇ ಕಾನ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ನಟ ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್, ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಮಗ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ಕೇವಲ ಕಲಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು1.

‘ಮಂಥನ್’ ನಂತರದ ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳು

‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಚಿತ್ರ. ನಂತರ, ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ 2013ರಲ್ಲಿ ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಲೂಸಿಯಾ’ ಚಿತ್ರ ಕೂಡ ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ 50 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ 4 ಕೋಟಿ ರೂ. ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾನೂರಾಯಣ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 20 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರು ತಲಾ 20 ರೂ. ನೀಡಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ‘ಮಂಥನ್’ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ1.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಮಾಧ್ಯಮದ ಶಕ್ತಿ

‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ, ಜನಪರ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಹಾಲು ಸಹಕಾರಿ ಚಳುವಳಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳು – ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ1.

ಸಾರಾಂಶ: ‘ಮಂಥನ್’ – ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ, ಒಂದು ಚಳುವಳಿ

‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರವು ಕೇವಲ ಸಿನಿಮಾ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿ. ಐದು ಲಕ್ಷ ರೈತರ ಕನಸು, ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ, ಭಾರತೀಯ ಹಾಲು ಸಹಕಾರಿ ಚಳುವಳಿಯ ಶಕ್ತಿ – ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿ ‘ಮಂಥನ್’ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಮಾಡಿವೆ. 50 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಈ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಭಾವ, ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶ ಅಜರಾಮರವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಕ್ರೌಡ್ಫಂಡಿಂಗ್ ಯುಗಕ್ಕೂ ‘ಮಂಥನ್’ ಒಂದು ದಾರಿ ತೋರಿದ ಬೆಳಕು.